Năng suất lao động thấp, liệu Việt Nam có đạt được mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững ?

Vượt mọi chỉ tiêu và dự báo trong năm, nền kinh tế Việt Nam năm 2017 đạt được những thành tích ấn tượng như tăng trưởng kinh tế ở mức 6,81%- mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 10 năm trở lại đây và cũng thuộc top đầu trong các nền kinh tế khu vực; tỉ lệ lạm phát được kiểm soát ở mức thấp- 3,53%. Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh ở Việt Nam xếp hạng 68/150, tăng 14 bậc so với năm 2017 và cao hơn cả Trung Quốc vốn được coi là môi trường kinh doanh hấp dẫn nhất tại Châu Á…. Các vấn đề an sinh xã hội được cải thiện rất nhiều trong năm vừa qua.  
 
Điểm nhấn năm 2017 chính là việc nền kinh tế có mức tăng trưởng ấn tượng 6,81% - mức cao nhất trong 10 năm trở lại đây. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia kinh tế dự báo, nếu tiếp tục giữ mức tăng trưởng như vậy thì chắc hẳn 20 năm nữa Việt Nam mới có thể bắt kịp các nước trong khu vực. Việc thúc đẩy tăng trưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố và để có mức tăng trưởng cao hơn nữa trong tương lai, Việt Nam cần có mục tiêu cụ thể hơn: nâng cao năng suất lao động. 
 
Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam năm 2018, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng nhận định rằng, “nâng cao năng suất lao động trong bối cảnh công nghiệp hóa” là một trong những đòn bẩy giúp Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Và đó cũng chính là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2018.
 
 

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2018 
 
Năng suất lao động Việt Nam đang đứng ở đâu trong khu vực? 
 
Hiện tại, năng suất lao động của Việt Nam còn thấp hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực. Theo số liệu từ Tổng cục thống kê, mỗi lao động của Việt Nam chỉ có năng suất bằng 42,3% của Indonesia, 56,7% của Philipines và đặc biệt là chỉ bằng 87,4% năng suất lao động của Lào.
 
Giám đốc Ngân hàng thế giới tại Việt Nam, ông Ousmane Dione cho rằng “ mức tăng năng suất lao động của Việt Nam chưa đạt 4% và có thể đi xuống. Trong khi đó tỷ lệ năng suất lao động của Trung Quốc là trên 7%, của Hàn Quốc là 5% khi các nước này ở cùng trình độ phát triển với Việt Nam hiện nay” . Ông cũng đưa ra dự báo rằng “Tốc độ tăng năng suất lao động như vậy hiện nay khó có thể đảm bảo tăng trưởng cho Việt Nam theo kịp quỹ đạo tăng trưởng của Hàn Quốc hay Singapore”.
 
GS.Kenichi Ohno- Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản đánh giá sự tăng trưởng của Việt Nam xuất phát từ số lượng ( lao động và nguồn vốn) chứ không phải là chất lượng ( năng suất). Và với tình trạng nâng cao năng suất “ rất ảm đạm” như đề cập ở trên, Việt Nam cần nhìn nhận lại vấn đề này có tác động như thế nào đến sự tăng trưởng kinh tế trong tương lai.
 
Kinh nghiệm tăng năng suất lao động từ Nhật Bản
 
Nhật Bản, quốc gia vốn được coi là cội nguồn của những công cụ cải tiến năng suất, đã từng có thời kỳ kinh tế tăng trưởng ì ạch, thu nhập bình quân đầu người thấp. Tại thời điểm đó, nền kinh tế Nhật Bản có khá nhiều điểm tương đồng với Việt Nam như tỉ trọng khu vực nông nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ lớn, năng suất lao động thấp. 
 
Tuy vậy, sau “ 6000 ngày thần kỳ”, Nhật Bản đã vươn lên thành một cường quốc kinh tế trong khu vực và trên thế giới. Điều gì đã giúp Nhật Bản phát triển ngoạn mục đến như vậy?
 
Nhật Bản đã tập trung vào việc tái phân bổ nguồn nhân lực , cụ thể, cải cách thể chế để hoàn thiện thị trường lao động, thị trường vốn để lao động và tư bản dịch chuyển đến các lĩnh vực có năng suất cao, tránh tình trạng lao động dư thừa ở khu vực nông thôn và nông nghiệp.
 
Hơn nữa, để cải thiện năng suất lao động, việc cách tân công nghệ cũng được Nhật Bản chú trọng. Nhật Bản đã tích cực chọn lựa, du nhập công nghệ từ nước ngoài nhằm rút ngắn khoảng cách phát triển, đồng thời cộng với hoạt động đầu tư, thay đổi thiết bị cũng sẽ góp phần tăng năng suất nhanh. 
 
Công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp cũng là yếu tố tạo nên một cường quốc kinh tế như bây giờ. Công nghiệp hóa có ý nghĩa chiến lược vì đây là khu vực có năng suất cao, là đầu tàu cho nền kinh tế. Kinh nghiệm từ Nhật bản cho thấy, công nghiệp hóa không được thúc đẩy, lao động dư thừa sẽ vẫn tồn tại trong nông nghiệp hoặc chuyển sang các ngành dịch vụ giá trị gia tăng thấp, năng suất thấp. 
 
Theo đó, nhờ chú trọng những yếu tố trên, năng suất lao động Nhật Bản cải thiện đáng kể. Năng suất yếu tố tổng hợp (TFP) đóng góp cho tốc độ tăng trưởng ngoạn mục ( trung bình 10%) của nền kinh tế. 
 
Liệu Việt Nam có tạo nên kì tích như Nhật Bản? 
 
Theo giáo sư Trần Văn Thọ- thành viên tổ tư vấn kinh tế của Chính phủ, Việt Nam cần tăng nhanh năng suất lao động để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Hiện tại, lao động dự thừa trong nông nghiệp và khu vực cá thể còn rất lớn, tỷ lệ đầu tư không thấp nhưng cơ cấu không hiệu quả, năng suất lao động còn thấp …
 
Việt Nam cần chuyển dịch lao động từ khu vực cá thể sang hình thức tổ chức doanh nghiệp hiện đại, từ tăng quy mô doanh nghiệp đang quá nhỏ hiện nay. Bên cạnh đó, du nhập công nghê mới, kết hợp thị trường vốn sẽ thúc đẩy đầu tư theo hướng cách tân công nghệ, tăng năng suất. 
 
Chất lượng nguồn nhân lực cũng cần được nâng cao, đáp ứng nhu cầu thay đổi liên tục của thị trường, của công nghệ. 
 
Và mục tiêu quan trọng nhất đó chính là  đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Với đất nước còn ở mức thu nhập trung bình thấp như Việt Nam, công nghiệp là khu vực năng động nhất, năng suất cao nhất, dư địa cách tân công nghiệp lớn nhất. Việt Nam cần đẩy mạnh công nghiệp hóa theo hướng hiện đại, nhất là trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Việc đẩy mạnh công nghiệp hóa sẽ thu hút lao động dư thùa trong nông nghiệp, sẽ “ phá hoại một cách sáng tạo “ khu vực kinh tế cá thể làm cho năng suất lao động tăng nhanh.
 
Ông Kenichi Ohno- Viện Nghiên cứu Chính sách quốc gia Nhật Bản cho rằng cần có “chiến lược tư duy”- thay đổi tư duy về năng suất để tất cả mọi người dân Việt Nam đều nhận thức được tầm quan trọng của nâng cao năng suất. Đồng quan điểm đó, thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đại Dương cũng chia sẻ nâng cao năng suất nên trở thành một triết lí trong tương lai. 
 
Có người nói rằng : “Năng suất không phải là tất cả, nhưng gần như là tất cả”. Hy vọng trong  tương lai với định hướng rõ ràng, tầm nhìn xa của chính phủ Việt Nam cũng như sự thay đổi tư duy, nhận thức của người dân,  Việt Nam có thể tạo nên dấu mốc “ 6000 ngày” như Nhật Bản. 

http://vnpi.vn/nang-suat-yeu-to-tong-hop-tfp.htm
 
VNPI- Mai Thùy Linh
 

Giấy phép số 2915/QĐ-BKHCN - Copyright © VNPI, ghi rõ nguồn khi sử dụng thông tin từ website này. Online: 29 Tổng truy cập: 1.295.839
Hotline: 0912293223